Netanyahu’ya kimsenin kazanmaması yetiyor

İsrail’de seçimin birincisi olmak işin kolay kısmı. Zor olan hükümeti kurmak, daha zoru ise onu ayakta tutmak.

İsrail 27 Ekim Salı günü sandığa gidiyor. Seçime dokuz gün kala ABD Başkanı Donald Trump, İsraillilerden Başbakan ve sağ Likud partisinin lideri Binyamin Netanyahu’ya oy vermelerini istedi. Ama yayımlanan anketlerin hiçbirinde Netanyahu bloku 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşmıyor.

Bu tabloda mesele Netanyahu’nun kazanıp kazanamayacağı değil. Kimsenin kazanamadığı bir sonucun kime yaradığı…

İsrail’de seçimin birincisi olmak işin kolay kısmı. Zor olan hükümeti kurmak, daha zoru ise onu ayakta tutmak…

Sandık iki eksik blok üretiyor

Kamu yayıncısı Kan’ın 18 Ekim anketinde eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eizenkot’un merkezci Yaşar partisi 23, Likud 21 sandalyede. Buna göre Likud, aşırı sağ ve ultra-Ortodoks partilerden oluşan Netanyahu bloku 51’de kalıyor. Muhalefet partileri toplamda 65 sandalyeye ulaşıyor. Ama sağdan sola uzanan Netanyahu karşıtı bloktaki bazı partiler Arap partilerini dışladığı için Eizenkot’un bloğu 52’de duruyor; İsrail’in Arap vatandaşlarının iki partisi birlikte 13 sandalye alıyor.

Aslında Netanyahu’ya en cömert davranan anketler bile tabloyu değiştirmiyor. Hükümete yakın i24’ün anketi Likud’u 25 sandalyeyle yine birinci gösteriyor, ama koalisyon bloku 57’de kalıyor. Aynı ankette aşırı sağ Yahudi Gücü partisi kanalın anketlerinde ilk kez çift haneye çıkıyor.

Yani bir yandan hükümeti kurmaya yetmeyen iki blok aritmetiği var; öte yanda ise İsrail’de Filistin karşıtlığı anormal boyutlara ulaşmışken herkesin aynı fotoğraf karesinde görünmekten bile korktuğu 13 Arap sandalye…

Ayrıca Kan’ın bir önceki haftaki anketine göre de seçmenlerin yüzde 30’u hala kime oy vereceğine karar vermemiş durumda…

Sandıkta kilitlenmenin nedenleri

Netanyahu’nun sandalye eksiğini kapatacak olanların aslında mevcut iktidar ortakları olmasını beklersiniz ama onlar da bir şart koşuyor.

Sefarad ultra-Ortodoks (Haredi) partisi Şas’ın lideri Deri, Yeşiva öğrencilerinin askerlik muafiyetini koruyan yasa çıkmadıkça hiçbir hükümete katılmayacağını ya da destek vermeyeceğini açıkladı; aynı ültimatomu Aşkenaz ultra-Ortodoks parti Birleşik Tora Yahudiliği de vermişti.

Eizenkot ise genel zorunlu askerliği programının merkezine koymuş durumda; bu yüzden Haredilerle masaya oturması kolay değil. Arap partilerine giden kapıyı ise yukarıda söylediğim gibi muhalefet de kapatmış durumda.

Seçim sonrası takvim

İsrail’de Cumhurbaşkanının görevlendirdiği ilk aday 28 günde hükümeti kurmayı başaramazsa ikinci aday seçilir; o da başaramazsa Cumhurbaşkanı Knesset’e kimsenin hükümet kuramayacağını bildirmek zorundadır. İşte bu kilitlenme süresince Netanyahu, yeni hükümet yemin edene kadar geçici başbakan olarak görevde kalmayı sürdürür.

Yani seçimde sandık bir kazanan üretemese de bir bekleme odası üretebilir. O odanın anahtarı da şu anda Netanyahu’nun cebinde…

Buna ek olarak, hükümeti kurmak ile yaşatmak arasında da devasa bir fark var. Netanyahu’nun soykırımcı hükümeti İsrail’de yıllar sonra ilk kez dört yıllık dönemi tamamlayabilen hükümet oldu. Yani bu seçim İsrail’de 1988’den beri ilk kez zamanında gidilen seçim ünvanına sahip…

Bunda ne yazık ki Gazze’nin etkisi büyük… Gazze soykırımı ve katil Netanyahu’nun Orta Doğu’da tek taraflı açtığı savaşlar savaş kabinesini hayatta tuttu.

Rakip cephenin son deneyimi ise Arap partisi Raam’ın da katıldığı ve bir yıldan biraz fazla süren 2021 hükümetiydi. Yani Bennett-Lapid rotasyon hükümeti…

Muhalefet cephesindeki eskiye dayanan ve sürekli olarak Netanyahu’nun işine yarayan dağınıklık seçim kampanyaları döneminde de görünür vaziyetteydi. Örneğin merkezdeki Yair Lapid’le ortak listeyle yarışan sağcı Naftali Bennett önce Netanyahu’nun olası bir kolalisyon senaryosunda yer alabileceğini ima etti, sonra geri adım atmak zorunda kaldı. Bunda Eizenkot, sol Demokratlar’ın lideri Yair Golan ve İsrail Evimiz’in lideri Avigdor Liberman’ın bu ihtimali kesin bir dille reddetmesinin etkisi var.

Eizenkot gelirse

İsrail’de anketler de yorumlar da seçimden birinci çıkma yönünde Eizenkot’un elinin daha güçlü olduğunu söylüyor. Eizenkot ise İsrail şartlarında farklı sayabileceğimiz bir şey vaat ediyor. 7 Ekim için bir devlet soruşturma komisyonu, Haredilerin askere alınması ve Gazze’de başka bir yöntem denemek… Ama farklı dediysem de, İsrail şartlarında farklı dedim, çok büyük bir fark beklemeyin.

Şöyle ki, Netanyahu Gazze’nin yeniden inşasını Hamas’ın tamamen silahsızlanması şartına bağlarken, Eizenkot Trump’ın Gazze planına uygun biçimde kısmi silahsızlanmaya karşılık kısmi yeniden inşayı kabul etmeye hazır.

Yani hedef aynı hedef… İsrail’de kimse Gazze’de savaşı bitirmekten bahsetmiyor… Eizenkot göreve gelirse Hamas’ın askeri kanadını 18 ay içinde yok edeceğini vaat ediyor; Gazze’de ‘İsrail zaferine’ daha çabuk ulaşacağını söylüyor. Ayrıca taraflar birbirini Filistin devletini desteklemekle suçluyor.

İki devletli çözüm merkezdekilerin kampanyalarında bile açıkça reddediliyor. Yani hükümet değişse bile, Gazze politikasında değişecek olan savaşın yönetim biçimi, soykırım algısının İsrail’in imajını tamir ederek yeniden şekillendirilmesi olabilir. İsrail’de Netanyahu gitse bile Gazze’ye bakışın değişmesi beklenecek bir şey değil.

İran’ın takvimi Washington’da

Öte yanda İran cephesi var ve bu cephede kararın İsrail’de verilmediği ortada… Trump 8 Ekim’de ara seçimlerden önce İran’a saldırmayacaklarını açıkladı. Netanyahu da tek başına saldıramadı, ne yaptıysa Trump’ı savaşı seçim öncesinde yeniden başlatmaya ikna edemedi.

Biz bunu böyle biliyor olsak da geçen hafta merkez-sağ Maariv gazetesindeki isimsiz kaynaklar, İsrail’in Washington’a harekâtın 27 Ekim sonrasına bırakılmasını tercih ettiğini ilettiğini aktardı. Yani ertelemeyi Trump değil de Netanyahu istemiş gibi… Bunun İsrail kamuoyunda Netanyahu’nun Washington karşısında zayıf görünen imajını tamir için bir PR hamlesi olduğunu söylemek için ermiş olmaya gerek yok. Nitekim Trump’ın 18 Ekim’deki Netanyahu desteği de bu tabloyu tamamlayıcı nitelikte…

Trump ayrıca İran’a karşı “işi bitirme” tehdidini yineledi ama Netanyahu kaybederse bunu yapmak istemeyebileceğini de ekledi. Böylece İsrail sandığına bir de İran sorusu eklenmiş oldu.

Sonuçta İsrail’de sandıklardan çoğunluk çıkmazsa Netanyahu 28 Ekim sabahı da görevde olacak. Eizenkot ya da bir başkası sandıktan birinci çıksa bile bir koalisyon kurulabilecek mi, kurulabilse bile ne kadar zamanda kurulacak? Diyelim ki günün sonunda kuruldu, peki ne kadar yaşayacak?

Yani İsrail’de esas mesele sandığın kurulması değil, büyük oyun sonuçların açıklanmasından sonra başlayacak.

Merve Şebnem Oruç