MSCI Türkiye’den ne bekliyor

Okuduğunuz Yazı
MSCI Türkiye’den ne bekliyor

İçerik

MSCI’ın Haziran 2027’de bakacağı şey kaç kişinin gözaltına alındığı olmayacak. Kaç kişinin haklı olarak mahkûm edildiği, kaç kişinin haksız yere mağdur edildiği ve piyasanın yapısının değişip değişmediği olacak.

“Yavaş takvimle gitseydik MSCI Türkiye’nin statüsünü düşürürdü” savunusunu yapanlar Endonezya’yı örnek gösteriyor. Ama Endonezya’dan almamız gereken asıl ders bu yıl değil, altı yıl önce yazıldı.

—

Dünkü yazımı, yazıya gelmesi muhtemel bir itirazı bugüne bırakarak bitirmiştim. O da şuydu: 28 Ağustos’taki yoğunlaşma sınırının takvimini dört ay gibi kısa bir süreye sıkıştırmayıp bir iki yıla yaysaydık, MSCI ne diyecekti? Savunduğum geniş takvim modeline itiraz edenlerin “Yavaş takvimle gitseydik MSCI Türkiye’nin statüsünü düşürürdü” dediklerini duyar gibiyim. Hatta şunu da ekliyor olabilirler: MSCI’ın 16 Ekim’de statüsünü düşürmek için istişare başlattığı Endonezya’yı görmediniz mi?

Endonezya gerçekten iyi bir örnek. Ama yanlış yerden bakılıyor. Bizim fon dosyamız Endonezya’nın bu yıl yaşadığına değil, 6-7 yıl önce yaşadığına benziyor.

Endonezya’nın asıl benzerliği

2019–2020’de Endonezya’da bizimkine şaşırtıcı ölçüde benzeyen bir soruşturma dosyası açıldı. Savcılığa göre devlet sigorta şirketi Jiwasraya’nın parası, fiyatı yapay olarak şişirilmiş hisseler taşıyan fonlara yatırılmıştı. Haziran 2020’de 13 portföy yönetim şirketi şüpheli ilan edildi. Sermaye piyasası düzenleyicisinin bir yöneticisi de şişirilmiş işlemlerden haberdar olduğu hâlde yaptırım uygulamamakla suçlandı. Kasım 2019’da bir başka portföy şirketinin altı fonu kapatılmıştı.

Fon çöküşü, şişirilmiş hisseler, düzenleyicinin sorgulanması… Tanıdık geliyor, değil mi? Peki MSCI o gün ne yaptı? Hiçbir şey.

2020, 2021 ve 2022’de sınıflandırma kararlarını açıkladığı duyurularda Endonezya için tek bir adım yok. Çünkü MSCI’ın ölçüsü skandalın büyüklüğü değil, yabancı yatırımcının piyasaya girip çıkabilmesi…

Mesele takvim değildi

İşin asıl öğretici kısmı bundan sonra geliyor. Endonezya 2019–2020’de bu fonları kapattı, sorumluları yargıladı, dosyayı rafa koydu. Ama altı yıl sonra aynı kök bu kez başka bir yerden fırladı: Bu sefer sorun fonlarda değil, birkaç ailenin kontrolündeki dev şirketlerdeydi… Nisan ayında MSCI, sahipliği aşırı yoğunlaşmış hisseleri endeksten çıkarabileceğine dair ilk uyarıyı yaptığında akla gelen ilk örneklerdeki hisselerin yüzde 95’ten fazlası tek bir ailenin ya da grubun elindeydi.

Yani Endonezya’nın sorunu 2019’da krizi yönetirken yavaş bir takvim uygulaması değildi. Hızlı bir takvim uygulasa da yapılan düzenleme farklı bir zamanda farklı bir yerde tekrar patlak vermesini önleyecek kadar iyi değildi. 2019’daki önlemler günü kurtarmış ama kökü kurutmaya yetmemiş görünüyor. Kriz söndürülmüş ama yapı yerinde kalmış özetle. Bizim Endonezya’dan almamız gereken ders de bence burada: Asıl mesele bu krizin bugün nasıl yönetildiği değil, bir daha olmasının nasıl önüne geçileceği…

MSCI bizden ne istiyor

Bunu MSCI’ın kendi cümlelerinden okumak mümkün. 23 Haziran’daki incelemesinde MSCI yatırımcılar adına Türkiye’den üç şey istendiğini yazdı: Nihai pay sahipliğinin ayrıntılı ve zamanında açıklanması, koordineli işleme karşı güçlü gözetim ve yaptırım, halka açıklığı yapısal olarak bozulmuş hisseleri belirlemek için şeffaf ve kurala bağlı bir çerçeve. Bu listede fonlara belli bir satış takvimi dayatılması açıkçası yok.

Bu arada SPK’nın attığı adımlar da az değil. SPK’nın Haziran’da getirdiği ve hâkim ortakların fonlar üzerinden tuttuğu payları halka açıklık hesabından düşüren kural, MSCI’ın 23 Haziran incelemesinde olumlu bir adım olarak kaydedilmişti. Eylülde bu kural SPK tarafından genişletildi.

Dünkü yazıda anlattığım 28 Ağustos düzenlemesi de yoğunlaşma sınırının yanında, halka açıklığı düşük şirketlerde fonların tutabileceği payı sınırladı, portföy yöneticisinin kendi grubuna yatırımını yüzde 20’yle kısıtladı, bir yöneticinin yönetebileceği fon sayısını 2031’e kadar kademeli olarak indirdi.

Ama 15 Ekim’de MSCI yine de Türk hisselerinin endeks ağırlığını artıracak değişiklikleri dondurdu. Gerekçesi açık: Bu adımlar “başlangıç niteliğinde”, evet, güzel ama yapısal iyileşmeyi sağlayıp sağlamadıklarını görmek için zaman gerekiyor. Haziran 2027’ye kadar yeterli ilerleme görülmezse statü istişaresi gündeme gelebilir. Bunun anlamı şu: Kâğıt üzerindeki kural yetmiyor, MSCI kuralın piyasada işlediğini görmek istiyor. Bugün burası patlamayabilir. Ama kalıcı bir çözüm olmazsa, Endonezya’da olduğu gibi başka bir gün başka bir yerden patlar.

Yaptırıma evet ama kime

Burada en güçlü karşı itiraz gelebilecek yerin hakkını da teslim etmem gerek. MSCI’ın istediği üç şeyden biri, koordineli işleme karşı güçlü yaptırım. Yani soruşturmaların kendisi de MSCI’ın beklentisine cevap niteliğinde… Doğru…

Ama yaptırımın MSCI’ın gözünde işe yaraması için tek bir şartı var: İsabetli olması… Yani geniş atılan ağ illaki güven üretmez, aksine güveni iyice kaçırabilir. Kaş yapayım derken, göz çıkarılabilir.

Bakın Ekim başında açıklanan rakamlara göre 220 kişi hakkında işlem yapıldı, 85 kişi tutuklandı. Bu sayılar sürekli artıyor. Ayrıca MASAK, incelenen fonlardaki pay sahiplerinin giriş, çıkış ve kazanç bilgilerini savcılığa iletti. İnceleme elbette yapılmalı ama her incelemenin bir suçla itham gibi algılanmaması da gerekir.

Çünkü bilgi suistimali suçunun hukuktaki tarifi açık: Sermaye Piyasası Kanunu’nun 106. maddesi, henüz kamuya açıklanmamış bilgiye dayanarak işlem yapmayı suç sayıyor. Oysa MSCI’ın 23 Haziran’daki uyarısı kamuya açıktı. SPK’nın 28 Ağustos kararı da kamuya açıktı.

Bunları okuyup da fonundan çıkan bir yatırımcı ya da yatırımcısına çıkmayı tavsiye eden bir portföy yöneticisi için içeriden bilgi almış diyemeyiz; bu kişi ya da kişiler sadece okuması gerekeni okumuş ve doğru bir karar almıştır. ABD’de bu ayrımın bir adı bile var: Kamuya açık bilgi parçalarını birleştirip sonuç çıkarmayı meşru sayan “mozaik teorisi”. İçeriden bilgi alıp da çıkış yapanlar ayrı, savcılık da zaten bu ayrıma bakıyor olmalı… Yani çıkanlar okuduğu haberlerden sonra kendi çıkarımları sonucu mu çıktı yoksa müziğin susmak üzere olduğundan içeriden bilgi almak suretiyle mi haberdar oldu?

Burada çok dikkatli olmak lazım çünkü herkes aynı torbaya konulursa, finansal okuryazarlık suç gibi görünmeye başlar. Bu da ortaya, dışarıdan gelecek yatırımı korkutacak bir tablo da çıkarır. Kaş yapayım derken göz çıkarmasın demekle kastım budur.

Hassas bilgi nasıl akar

Bir borsa iki şeyi aynı anda yapmak zorunda. Denetime sonuna kadar açık olacak ama hassas bilgi de son derece disiplinli akacak. Doğrusu bu dosyada ikincisi pek işlemedi. Gizliliğin özellikle vurgulandığı resmi yazılar, soruşturma listelerindeki isimler basında çarşaf çarşaf yer aldı. Sızmaların önü alınamayınca bazı haberlere de milli güvenlik ve kamu düzeni gerekçesiyle erişim engeli getirildi.

Biz bu tabloya alışmış olabiliriz ama yabancı yatırımcı bu tabloya iki ayrı yerden bakar.

Birincisi iddia edilen manipülasyon cezasız kalıyor mu? Kalıyorsa elbette gelmez.

Ama ikincisi de en az bunun kadar önemli: Masum olanla suçlu olan ayırt edilmeden aynı kefeye mi konuyor? Öyleyse yine gelmez.

Yine erken konuşuyor gibi olacağım ama notbir.com.tr’de not düşmüş olalım: MSCI’ın Haziran 2027’de bakacağı şey kaç kişinin gözaltına alındığı olmayacak. Kaç kişinin haklı olarak mahkûm edildiği, kaç kişinin haksız yere mağdur edildiği ve piyasanın yapısının değişip değişmediği olacak.

Endonezya 2019’da o günkü krizi geride bıraktı ama yapıdaki açığı kapatmadı; bu yüzden aynı kökten bir kez daha ısırıldı. Peki biz aynı yolun neresindeyiz?

Yazı Hakkında ki Düşünceniz?
Çok Beğendim
0%
Beğendim
0%
Orta Karar
0%
Sevmedim
0%
Hiç İyi Değil
0%
Yazar Hakkında
Merve Şebnem ORUÇ