MHK soruşturması ve milyon dolarlık düdük

Bir hakemin kariyerini yazan kalem bu kez kimin elinde olacak, ve o eli kim denetleyecek? Futbola güvenin yeniden tesis edilmesi konusunda bu mesele birinci sıraya yerleşmiş görünüyor.

Merkez Hakem Kurulu (MHK) Başkanı Ferhat Gündoğdu bu hafta dört kişiyle birlikte tutuklandı. Ardından dün cezaevinden avukatları aracılığıyla istifasını Türkiye Futbol Federasyonu’na (TFF) iletti. Gerekçe olaraksa federasyonun soruşturma sürecinde yıpranmaması gösterildi.

Takım rengi ayırmaksızın neredeyse tüm kulüplerin Gündoğdu’ya defalarca istifa çağrısı yaptığını konunun ilgilileri bilir. O çağrıların hiçbiri ne yazık ki istifa getirmemişti. Uzun süredir beklenen istifayı işte bu tutuklama getirdi.

Bugün bu yazıda gireceğim konu Gündoğdu’nun suçlu olup olmadığı değil. Onu elbette yargı belirleyecek. Konu bu dosyayı nasıl okuduğumuz… Bu tek başına bir ‘kayırmacılık’ hikâyesi mi? Birileri sevdiği hakemi yukarı taşımış, sevmediğini listeden silmiş, durum bu mudur yani?

Üzgünüm ama ben bunu hiç de inandırıcı bulmuyorum. O listenin üzerinde duran şey bir ya da birkaç hakemin kariyerinden ibaret değil.

Soruşturmanın seyri

Adalet Bakanı Akın Gürlek’in açıklamasına göre savcılık, hakem klasmanına, görevlendirmeye, puanlamaya, atamaya ve kural sınavlarına dışarıdan müdahale edildiği iddialarını inceliyor. Tutuklama kararı ise şimdilik daha dar bir zemine dayanıyor: Hakemler hakkında hukuka aykırı veri tutulduğu şüphesi. Avukatların açıklamasına göre görevi kötüye kullanma ve tehdit yönünden tutuklama talebi reddedildi.

Yani suçlama başlıkları arasında maç sonuçlarına müdahale yer almıyor. Ama ortada bir hakemin hangi maça çıkacağını, hangi klasmanda kalacağını, kariyerinin ne zaman biteceğini belirleyen tek bir masa var. Ve bugün artık o masanın nasıl çalıştığına dair hiç olmadığı kadar ciddi şüpheler var.

Masa ile düdük arasında

Mekanizma aslında basit. Bir hakemin geliri, statüsü ve geleceği klasmanına bağlı. Klasman puanlamaya, puanlama gözlemciye, gözlemci de kurula bağlı… Eğer bir hakemin kariyeri tek bir masada belirleniyorsa, düdüğünü çaldığı her maçta o masayı da hesaba katmak zorunda kalır.

Bunun için kimsenin kimseye talimat vermesi gerekmez. Korku talimattan daha ucuz maliyetlidir ve hiçbir iz bırakmaz.

Düdüğün ardındaki para

Bu korkunun bedelini sahada kulüpler öder. Dört büyük kulübün KAP bildirimlerinden derlenen verilere göre toplam borçları 31 Mayıs itibarıyla 85 milyar liraya ulaşmış durumda. Aynı dönemde esas faaliyetlerden doğan zararları 24 milyar lira. Kulüpler bunca borca niye giriyor? Bir şampiyonluk, bir Avrupa bileti, bir derece için ödenen milyarlar…

Yayın havuzu da benzer bir hesap yapıyor. 2026-27 sezonunun yayın bedeli 9 milyar lirayı aşacak; kesintilerden sonra yaklaşık 6,5 milyar lirası kulüplere dağıtılacak. Bir galibiyetin havuzdaki karşılığı 9,8 milyon lira… Bir penaltı kararının hiç de öyle göründüğü kadar basit olmadığını bundan daha iyi ne anlatabilir?

Bir de sahanın dışındaki para var. Yasal bahsin yıllık cirosu, sektörün kendi tahminlerine göre 18 milyar doların üzerinde… Bu yalnızca kayıt altındaki kısım. Bunun bir de kayıt dışı, yani yasadışı bahis kısmı var.

Hatırlarsınız geçen yıl ayrı bir soruşturmada yüzlerce hakemin bahis hesabı tartışılmıştı. İki dosya birbirine bağlı değil. Ama aynı zemine bakıyorlar. Özetle, bir hakemin kariyerini tek bir masa yazıyorsa şayet, o hakemi etkilemek isteyenler için hangi kapının çalınacağı da kuşkusuz bellidir.”

Futbola güven

Diyeceksiniz ki, “Ortada sonucu değişmiş tek bir maç yok. Suçlamalar idari: Eziyet, sahtecilik, kişisel veri… Bunu bir şike skandalına çevirmek hem hakemlere hem lige haksızlık olur. ”

Bu itirazınız yerinde. Ama cevabı da tek cümle: Futbolda güven, sonuç değiştiğinde değil, değişebileceği anlaşıldığında kaybolur. Ferhat Gündoğdu’ya yıllardır verilen tepkilerin ardında yatan sebepler teker teker açılıp bakıldığında, bu güven kaybının neden bugün gelen tutuklama kararı ile ortaya çıkmadığı daha iyi anlaşılır. Futbolseverlerde açılan bu yaranın iyileşmesinin uzun zaman alacağı da tahmin edilebilir.

Kalemi hangi el tutacak

TFF yeni kurul atanana kadar Kupa maçlarının atamalarını başkan vekili Hikmet Öksüzoğlu ve mevcut kurul üyelerinin yapacağını açıkladı. Lig maçları açıklamada yer almadı.

Özetle isimler hızlıca değişecek, öyle anlaşılıyor. Ama asıl soru masanın kendisinin gerçekten değişip değişmeyeceği…

Bir hakemin kariyerini yazan kalem bu kez kimin elinde olacak, ve o eli kim denetleyecek? Futbola güvenin yeniden tesis edilmesi konusunda bu mesele birinci sıraya yerleşmiş görünüyor.

Merve Şebnem Oruç